fbpx

Dlaczego jem?

Dlaczego jem?

Można powiedzieć, że mamy dwa systemy, które regulują przyjmowanie pokarmu: fizjologiczny i hedonistyczny. Lubimy przyjemności i do nich zazwyczaj dążymy, jednocześnie unikając przykrych doświadczeń. Możemy jeść dlatego, że czujemy głód ale nie zawsze jest to powodem, dla którego sięgamy po jedzenie.

W tym artykule, który jest fragmentem 3 odcinka podcastu Diet&Mindfulness odpowiadam na pytanie:
dlaczego jemy?

Głód

Fizjologicznie jemy wtedy, gdy czujemy głód – to znak, że potrzebujemy energii. Burczenie w brzuchu, wrażenie że żołądek jest przyklejony do kręgosłupa, brak koncentracji, zmęczenie. Głód stymuluje grupy komórek nerwowych w mózgu, które odpowiadają za łaknienie i szukanie pokarmu, zaś nasycenie, sygnalizowane poprzez np. rozciągnięcie ścian żołądka – stymuluje grupy neuronów hamujących przyjmowanie pokarmu [1].

Widok, zapach i myśl (!) o jedzeniu

Widząc jedzenie, czując jego zapach czy nawet po prostu o nim myśląc organizm przygotowuje się na przyjęcie posiłku. Jest to tzw. faza głowowa trawienia, w której np. produkuje się więcej śliny w buzi czy wydzielają się już enzymy trawienne [2,3]. Co ciekawe, takie przygotowanie organizmu na przyjęcie pokarmu następuje przede wszystkim na podstawie doświadczeń związanych z jedzeniem. Jeżeli zasmakujesz dobrej potrawy, to w mózgu dojdzie do skojarzenia jedzenie-przyjemność i następnym razem, kiedy zobaczysz tego typu potrawę, to “ślinka leci”. A że w zasadzie od kiedy się rodzimy, to kojarzymy jedzenie z przyjemnością (w końcu nie czujemy dyskomfortu w postaci głodu), tak widok jedzenia powoduje, że organizm przygotowuje się na zastrzyk energii i doświadczenie przyjemności.

Kolory też mają znaczenie

Zwróć uwagę na wygląd opakowań słodyczy, żelek itp. Są super kolorowe, a to dlatego, żeby przyciągnąć Twoją uwagę – w myślach poczujesz jak ciasteczko smakuje, chrupie i… kupisz opakowanie. W badaniu analizującym jak widok jedzenia wpływa na aktywację ośrodka nagrody i chęć jedzenia wykazano, że im bardziej kaloryczne i smaczniejsze jedzenie, tym bardziej aktywują się obszary w mózgu związane z poczuciem nagrody, ale mało – mocniejsza aktywacja następuje, kiedy mamy świadomość, że jedzenie jest dostępne “od ręki” [4]. Dlatego też, widząc coś smacznego i wysokokalorycznego, co możesz mieć już, jak na przykład w sklepie albo przechodząc koło pączkarni – zwiększa się szansa, że sięgniesz po ten produkt.

Dodatkowo, jeżeli pójdziesz do sklepu na głodniaka, to musisz wykazać się uważnością, bo prawdopodobnie włożysz do koszyka coś, czego nie planujesz kupić, tj. słodycze czy chipsy. Kiedy jesteśmy głodni, wykazujemy tzw. zachowania “ryzykowne”, bo po prostu szukamy jedzenia i… nagrody, przyjemności [5]. Poza tym, nie oszukujmy, głód nie jest miłym doświadczeniem, a instynktownie chcemy unikać dyskomfortu. Dążymy do przyjemności, a jedzenie przyjemnością jest i to niewątpliwą. 

Jedzenie na wyciągnięcie ręki

Jemy dlatego, że jedzenie po prostu jest dostępne, dosłownie na wyciągnięcie ręki. Przykład? Seans filmowy i popcorn. Tak naprawdę nie ma znaczenia, czy zamówisz mały, średni, czy duży popcorn – zjesz tyle, ile jest. Dlaczego? Bo nie skupiasz się na jedzeniu. Jesteśmy tak skonstruowani, że zawsze jedna czynność będzie ważniejsza od drugiej. W tym przypadku ważniejszy będzie film niż wsłuchanie się w ciało, czy czuję głód czy najedzenie. Jeżeli nawykowo chrupiesz coś do oglądania filmu to tak naprawdę nie zwracasz uwagi na smak i teksturę pokarmu i nie rejestrujesz sygnałów płynących z organizmu, tylko po prostu jesz.

Miejsce i pora spożywania posiłków

Organizm przyzwyczaja się, że o określonej porze otrzymuje zastrzyk energii w postaci jedzenia. Teraz chwilę się zastanów. Czy kojarzysz sytuację, w której wybija godzina lunchu, a Ty nagle stajesz się głodny? Właśnie, organizm przyzwyczaił się, że np. jesz o godzinie 13 i o tej porze mniej więcej zaczniesz szukać małego co nieco. 

Przez żołądek do serca

Jedzenie oprócz swojej podstawowej funkcji jaką jest dostarczenie energii do organizmu spełnia inne funkcje, między innymi społeczną. Podczas jedzenia celebrujemy ważne sytuacje życiowe: spotkania rodzinne, sukcesy, na randkę idziemy na kolację czy chociażby spotykamy się ze znajomymi “na jedzenie”. Na pewno kojarzysz powiedzenie: “przez żołądek do serca”. Poprzez jedzenie okazujemy uczucia i szacunek wobec drugiego człowieka – dla ukochanej osoby zazwyczaj chcemy przygotować coś “specjalnego” albo coś “ulubionego” i właśnie między innymi w ten sposób pokazać, że nam na kimś zależy.

Jedzenie odgrywa ważną rolę w życiu społeczności, o czym zresztą pisała już Mary Douglas, socjolożka, która badała jakie funkcje spełnia jedzenie w życiu społecznym [6]. W artykule Deciphering a Meal pisze o tym, że bliskie nam osoby zapraszamy na posiłek do domu, a takie z którymi nie mamy zażyłej relacji – na drinka na mieście. Zatem to jedzenie spełnia funkcję spajającą. Podczas posiłków wzmacniamy więzi rodzinne, rozmawiamy, nawiązujemy relacje itd.

Nawyk

W odpowiedzi na daną sytuację (A) tworzysz pewną myśl (B) i w związku z tym odczuwasz emocje (C). Z kolei, wobec odczuwanych emocji podejmujesz konkretne działanie (D). Jeżeli takie działanie się sprawdza i dzięki niemu odczuwasz przyjemność to w mózgu dochodzi do skojarzenia: sytuacja A – działanie D – czuję przyjemność. Kiedy powtórzysz ten schemat wielokrotnie, utrwali się on w postaci nawyku. Dzięki nawykom, w stresującej sytuacji, kiedy mózg potrzebuje dużej ilości energii możemy wykonać to, co znamy najlepiej, to co jest najprostsze i nie wymaga dodatkowych nakładów energii.

W kontekście jedzenia może wytworzyć się schemat: czuję nudę – jem chipsy – jest mi dobrze, albo oglądam filmu – jem popcorn – jest mi dobrze. Jeżeli wielokrotnie powtarzasz taką sekwencję zdarzeń stanie się to nawykowe i nawet nie zauważysz, że cała paczka orzeszków zniknęła. Kiedy czujesz nudę to nawykowo sięgniesz po chipsy, bo da Ci to uczucie przyjemności i oddali dyskomfort związany z odczuwaniem nudy. Jednakże, nie jest to dobre rozwiązanie w dłuższej perspektywie czasu i zdecydowanie zachęcam do nauki alternatywnych form radzenia sobie z dyskomfortem, aniżeli poprzez jedzenie (np. spacer, woda, wyjście z pokoju).

Jak jest u Ciebie?

Zastanów się, dlaczego sięgasz po jedzenie? Obserwuj siebie i określ, z jakich powodów jesz. Zanotuj swoje obserwacje – być może okaże się, że jesz mimo braku głodu, a jedzenie jest po prostu wyrobionym nawykiem 🙂

Podsumowanie

Po jedzenie sięgamy z różnych powodów. Jemy przede wszystkim dlatego, by dostarczyć do organizmu energii potrzebnej do funkcjonowania, ale nie tylko. Jedzenie spełnia różne funkcje, od okazywania uczuć czy szacunku wobec drugiego człowieka przez celebrowanie ważnych wydarzeń, aż po chęć doświadczania przyjemności. Wreszcie, jedzenie może być wykorzystane jako sposób radzenia sobie z emocjami, co niestety w dłuższym terminie nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Może natomiast być przyczyną wyrzutów sumienia, poczucia winy i obniżonego nastroju, a także finalnie prowadzić do zaburzonej relacji z jedzeniem.

Cały odcinek odsłuchasz klikając w żółty przycisk na górze ekranu, w serwisie Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts i na platformie Spreaker.

Literatura

  1. Woods C., The Control of Food Intake: Behavioral versus Molecular Perspectives, Cell Metabolism 9, June 3, 2009.
  2. Zafra M.A., Molina F., Puerto A.,  The neural/cephalic phase reflexes in the physiology of nutrition, Neuroscience & Biobehavioral Reviews, Volume 30, Issue 7, 2006, Pages 1032-1044,
  3. Smeets PA, Erkner A, de Graaf C. Cephalic phase responses and appetite. Nutr Rev. 2010;68(11):643-655.
  4. Blechert J., Klackl J., Miedl S., Wilhelm F.H., To eat or not to eat/ Effects of food availability on reward system activity during food picture viewing. Appetite, Volume 99, 2016, Pages 254-261.
  5. Berthoud H-R., Metabolic and hedonic drives in the neural control of appetite: who is the boss? Current Opinion in Neurobiology 2011, 21:888–896.
  6. Douglas M., (1972). Deciphering a meal, [at:] Myth, symbol and culture, Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences, Vol. 101, No. 1, p. 61-81.

Zapisz się na listę słuchaczy podcastu Diet&Mindfulness,
by być na bieżąco

.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *